Co to jest Capoeira
Capoeira to brazylijska sztuka walki, w której łączą się tradycje pojedynku, kultury i muzyki. Stworzyli ją potomkowie afrykańskich niewolników sprowadzanych do Brazylii od XVI wieku. W capoeirze używa się elementów ofensywnych i defensywnych, a także akrobacji, przerzutów i innych form ekspresji ruchowej. Na tle innych sztuk walki wyróżnia się ona przede wszystkim aspektem muzycznym i kulturowym. Capoeiriści grają ze sobą (port. jogo) w kręgu (port. roda) uformowanym przez innych adeptów, którzy śpiewają i grają na tradycyjnych instrumentach. Muzyka nadaje walce rytm i decyduje o stopniu ofensywności danego jogo.
Dlaczego mówi się, że capoieriści grają, a nie walczą? Pojedynek adeptów jest raczej pokazem finezji i sprytu w dialogu dwóch ciał niż konfrontacją nastawioną na wyłonienie zwycięzcy. Podczas jogo gracze starają się poznać słabe strony przeciwnika i szukają okazji, żeby go oszukać i zmylić, a nie zwyczajnie pokonać. W capoeirze spryt góruje nad siłą.
Historia
Capoeira powstała w XIX wieku jako próba zamanifestowania odrębności kulturowej potomków afrykańskich niewolników żyjących na terenie Brazylii. Uzyskała status niematerialnego dziedzictwa ludzkości i jest do dzisiaj ważnym elementem ekspresji w środowiskach afrobrazylijskich, a także uznaną na całym świecie sztuką walki.
Niewolnicy sprowadzani do Brazylii w czasach kolonialnych pochodzili głównie z regionów dzisiejszej Angoli i Konga. Byli to przedstawiciele różnych kultur i plemion oraz mówili odrębnymi językami i wierzyli w różnych bogów. Na plantacjach zmuszani byli do przyjęcia języka i religii kolonizatorów, a wszelkie przejawy rdzennej kultury były zakazane. Mimo represji Afrykanie starali się zachować swoje tradycje i przekazywać z pokolenia na pokolenie pieśni, legendy i rytualne tańce swoich plemion, które z czasem wymieszały się ze sobą. Niewolnicy uczyli się od siebie także różnych stylów walk, często opartych na ruchach zwierząt, wykorzystujących sprytne zagrania i zmierzających do oszukania przeciwnika. Aktywności tego rodzaju były praktykowane w ramach oderwania od trudnej rzeczywistości niewolniczej. Ich etniczny charakter był częścią afrykańskiej tożsamości, a zachowanie kultury nabrało głębszego znaczenia, stanowiło bowiem akt sprzeciwu wobec polityki kolonialnej.
U schyłku XIX wieku, po oficjalnym zniesieniu niewolnictwa, ich czarnoskórzy potomkowie zostali zepchnięci na margines społeczeństwa. Bez pracy i perspektyw na życie, wykorzystywali capoeirę, żeby przetrwać. W większych miastach powstawały capoeirowe gangi, które zajmowały całe dzielnice. W 1890 roku capoeira i wszelkie jej przejawy zostały zakazane, a “przyłapani na capoeirze” byli torturowani i surowo karani.
Ponad 50 lat później, w latach trzydziestych XX wieku, w Salvadorze Manoel dos Reis Machado, znany jako Mestre Bimba, zauważył, że ofensywny charakter capoeiry zanika. Założył więc pierwszą w historii akademię capoeiry, usystematyzował wiedzę i stworzył nauczane do dziś sekwencje, czyli zbiór podstawowych ruchów. Ze względu na wciąż obowiązujący zakaz publicznego praktykowania capoeiry Bimba uczył Luta Regional Baiana, czyli regionalnej walki ze stanu Bahia. W 1940 roku zakaz oficjalnie zniesiono, a sztuka ta zyskała status brazylijskiego sportu. Wyodrębniono wiele stylów gry, tak więc obok capoeiry regional istnieje dziś m.in. capoeira angola czy capoeira contemporanêa. W 2014 roku UNESCO uznało roda de capoeira (port. krąg ludzi grających capoeirę) za niematerialne dziedzictwo kulturowe ludzkości.
